Kĩ Năng Kể Chuyện Khi Làm Product Manager

Kĩ năng kể chuyện là một trong những kĩ năng quan trọng và hiệu quả nhất của Product Manager khi cần thuyết phục, hay ít nhất là để người khác hiểu ý tưởng của mình. Đúng ra, không chỉ riêng Product Manager mà tất cả chúng ta đều có thể hưởng lợi từ kĩ năng kể chuyện trong cuộc sống, vì con người từ lâu vốn học hỏi về thế giới qua các câu chuyện, qua hành động gì dẫn đến kết quả nào.

Bài này mình sẽ giới thiệu về một mô hình kể chuyện dễ áp dụng trong nhiều tính huống để chúng ta cùng cải thiện hiệu quả giao tiếp - đó là mô hình 3 Phần (hay gọi là Three Act Structure). Gần như mọi bộ phim hay tiểu thuyết hay, đặc biệt của Hollywood, đều theo cấu trúc 3 phần này.

3 phần đó bao gồm:

Phần 1: Giới thiệu về bối cảnh và các nhân vật - đặc biệt nhân vật chính và mục tiêu của nhân vật chính. Tác giả sẽ đưa ra những khó khăn mà nhân vật chính sẽ gặp phải khi trên con đường đạt mục tiêu đó. Hay đưa ra những mâu thuẫn hoặc đối nghịch giữa các nhân vật với nhau.

Với Product Manager, ta có thể bắt đầu câu chuyện với nhân vật chính là người dùng - mục tiêu họ cần đạt và những khó khăn, vấn đề họ gặp phải. Càng cụ thể càng tốt, dù đó có thể là câu chuyện của một người - các câu chuyện hay bộ phim thu hút chúng ta vì các chi tiết sống động làm ta như đang trải qua chính câu chuyện đó cùng nhân vật.

Phần 2: Gia tăng gay cấn

Đẩy dần câu chuyện lên cao trào bằng cách làm cho mục tiêu trở nên cấp bách hơn, khó khăn chồng chất hơn hay phức tạp hơn. Bắt đầu câu chuyện có thể chỉ là kiểm tra sức khỏe, nhưng có thể dần đẩy lên thành bị ung thư. Bắt đầu câu chuyện có thể chỉ là mất việc, nhưng có thể đẩy dần lên thành mất cả nhà cửa và gia đình. Khó khăn càng chồng chất hay mục tiêu càng cấp bách thì càng lôi cuốn người theo dõi câu chuyện.

Với Product Manager, đây là lúc có thể nói về quá trình nghiên cứu và dần giải thích các cách để giải quyết vấn đề của người dùng để thu hút được sự chú ý của team.

Phần 3: Giải quyết các khó khăn - đạt hoặc không đạt được mục tiêu

Cào trào mâu thuẫn cuối cùng phải có lời giải đáp. Đến lúc này người đọc truyện sẽ muốn biết nhân vật chính có đạt được mục tiêu của mình hay không, có vượt qua được những vấn đề hay khó khăn hay không. Phần lớn kết thúc có hậu là kết thúc mà nhân vật chính đạt được mục tiêu, nhưng không phải câu chuyện hay nào cũng như vậy.

Mình lấy một ví dụ từ văn học Việt Nam là Vợ Chồng A Phủ để ta cùng hiểu rõ hơn bố cục này khi áp dụng thực tế thì như thế nào.

Trong truyện Vợ Chồng A Phủ, phần 1 là giai đoạn ta hiểu về nhân vật Mị - vì sao Mị phải sống ở nhà thống lí Pá Tra, cuộc sống ở đó như thế nào, và những nhân vật khác cho đến khi A Phủ xuất hiện. Ta hiểu rằng Mị là một cô gái tràn đầy sức sống và có mong muốn được tự do, thoát khỏi cảnh làm nô lệ ở nhà Pá Tra. Nhưng mong muốn đó cũng có một mặt khác - những lúc tột cùng đau khổ, Mị muốn chết. Tuy nhiên, Mị vì lo cho bố mẹ mà không nỡ tự sát. Ta bắt đầu đặt câu hỏi: vậy Mị có thể tìm được tự do không?

Trong phần 2, ta có thêm nhận vật A Phủ - người chung cảnh ngộ với Mị. Ở đây cũng là một cách nhà văn Tô Hoài đã tài tình đẩy câu chuyện lên cao trào - Mị và A Phủ bắt đầu có tình cảm với nhau qua chung sự khốn khổ ở nhà Pá Tra. Vì thế nên khi Mị hay A Phủ nhìn thấy người còn lại phải sống khổ sở nơi đây, họ lại càng có động lực phải chạy trốn, phải được tự do.

Trong phần 3, cuối cùng ta thấy Mị và A Phủ đã can đảm chạy trốn khỏi nhà thống lí Pá Tra, chạy đến Phì Sa. Việc chạy trốn này, ít nhất ở phía Mị, không phải không có hậu quả vì khi Pá Tra biết Mị chạy chốn cùng A Phủ thì hẳn sẽ tìm đến nhà bố mẹ Mị để làm cho ra nhẽ. Ta chỉ biết rằng Mị và A Phủ đã giác ngộ con đường cách mạng qua cán bộ A Châu để giải phỏng không chỉ bản thân mà cả quê hương, đất nước mình nữa.

Mình nghĩ cách tốt nhất để học cách kể chuyện là đọc nhiều truyện hơn. Bạn thấy sao?